.تشبیه )))
این آرایه را اکثر شاعران عزیز میشناسند اما اگر بخواهیم تعریفی برای آن قائل شویم بهتر است بگوییم: تشبیه یعنی مانند کردن چیزی به چیز دیگر که به جهت داشتن صفت یا صفاتی با هم مشترک باشند.
هر تشبیه دارای چهار رکن اصلی است که این چهار رکن عبارتند از :
الف ) مشبه : کلمه ای که آن را به کلمه ای دیگر تشبیه می کنیم .
ب ) مشبه به : کلمه ای که کلمه ی دیگر به آن تشبیه می شود .
ج ) ادات تشبیه : کلمات یا واژه هایی هستند که نشان دهنده ی پیوند شباهت می باشند ( مانند : همچون / چو / مثل / مانند / شبیه / همانند / به سان / چونان / نظیر و... )
د ) وجه شبه : صفت یا ویژگی مشترک بین مشبه و مشبه به می باشد .
برای مثال :
1.قدش مانند سرو بلند میباشد .
توضیح : مشبه : قدش (قد او ) / مشبه به : سرو / ادات تشبیه : مانند / وجه شبه : بلند
2. دل همچو سنگت ، ای دوست به آب چشم سعدی/ عجـب اسـت اگـر نگـردد که بگردد آسیابی (سعدی )
توضیح : دل به سنگ تشبیه شده است اما وجه شبه « سختی » در این بیت نیامده است . نکته ای که دوستان باید بدانند این است که گاه ممکن است در تشبیه "ادات تشبیه" یا " وجه شبه" حذف شود که در این صورت به آن تشبیه ؛ «تشبیه بلیغ میگوییم »
3. صبح امید که بد معتکف پرده ی غیب/ گـو بـرون آی که کـار شب تـار آخـر شد (حافظ )
توضیح : هرگاه در تشبیه بلیغ ، یکی از طرفین تشبیه ( مشبه یا مشبه به ) به دیگری اضافه ( مضاف الیه ) شود . به آن « اضافه ی تشبیهی » یا «تشبیه بلیغ اضافی » می گویند . در غیر این صورت ، تشبیه بلیغ اضافی است . که در این بیت صبح امید و پرده ی غیب ؛ اضافه ی استعاری هستند . (مید به صبح تشبیه شده و غیب به پرده )
4. دانش اندر دل چراغ روشن است / وز همه بد بر تن تو جوشن است (رودکی )
توضیح: تشبیهی که هر یک از « مشبه » یا « مشبه به » آن ، یک ، چیز است و « وجه شبه» آن از همان یک چیز گرفته می شود . ( شباهت آن ها فقط در یک چیز است مانند مثال هایی که تا الان ذکر کردیم ) در این مثال روشنی از کلمه ی چراغ گرفته شده و در واقع دانش از لحاظ روشنایی به چراغی تشبیه شده است .
5.دیده ی اهـل طمـع به نعمـت دنیـا/ پـر نشـود همچنـانکه چـاه به شبنـم (سعدی )
توضیح : تشبیه مرکب تشبیهی است که هریک از « مشبه » یا « مشبه به » دو یا چند چیز هستند و وجه شبه نیز از دو یا چند چیز گرفته می شود. در اینجا « مشبه » ترکیبی از دو چیز است ( دیده ی اهل طمع و نعمت دنیا ) و « مشبه به » نیز دو چیز است ( چاه و شبنم ) به این معنی : همانطور که چاه با شبنم پر نمی شود ، چشم حریصان نیز با نعمت دنیا سیر نمی شود .